Ang Bagong Magandang Balita Biblia

Ang Banal na Kasulatan

Mga Hukom: komentaryo

Isang aklat ng magagandang kuwento ang Mga Hukom para sa atin: sina Debora, Gideon, Samson, Delila, si Yefte at ang kanyang anak na babae, at huwag nating kalimutan sa huling bahagi ang babaeng pinagputol-putol, ang paring bumawi sa pamamagitan ng mga diyus-diyusan ng kanyang tagapagtaguyod. Ang mga salaysay na ito na ipinasa bilang mga popular na kuwento ay nagsisilbing isinalarawang kasaysayan ng isang panahon na bagamat mahalaga ay hindi tanyag. Paano nanirahan bilang mga simpleng magsasaka ang mga lagalag na Hebreong pumasok sa Palestina pagkamatay ni Moises? At paano nila naingatan ang kanilang pagkakakilanlan bilang bayang hinirang ng Diyos?

Talagang kaakit-akit ang mayayamang kapatagan ng lupain ng Kanaan; gayundin ang relihiyon nito – malapit sa kalikasan at panatag na tinatanggap ang kalayaang sekswal. Madaling nakibagay ang mga dayuhan sa kanilang bagong kapaligiran sa lupain. Anong nangyayari sa di-nakikipagkompromisong relihiyon ng di-nakikitang Diyos? Panahon ito ng kadiliman kahit paano tingnan, na maipapalagay na ang apoy ng Bundok Sinai ay tuluyang namatay.

Ang mga Tagapagpalaya
Ang nagliligtas sa kinabukasan ng mga tribu ng Israel, una sa lahat, ay ang pananalakay ng marami sa kanila (nasa isip natin ang tribu ng Efraim na ang mga kabayanihan nito ay isinasalaysay sa aklat ni Josue); ang isa pang dahilan ay ang panganib na malimit nilang hinaharap sa kamay ng mga mandarambong at iba pang mga lagalag mula sa disyerto na gustong umagaw sa kanilang puwesto. Nananatili silang tapat kay Yawe, sa pagdanas nila sa maraming pagkakataon ng kanyang pagliligtas.
Sa kanilang mga kahirapan, ang mga Israelitang di-organisado at nahahati sa magkakaribal na kampo, ay nagkakasama-sama sa pamumuno ng mga hukom ng mga tribu o ng mga lumilitaw na mga pinunong-likas ng bayan, mga simpleng magbubukid kung minsan pero may kakayahang umani ng malalaking tagumpay (tingnan ang mga kabanata 4 at 5).
Tinawag nilang Sofetim ang mga taong ito, salitang nangangahulugan ng pinuno at hukom. Kaya nakagawian nang tawaging Mga Hukom ang mga pinunong ito na kailanma’y hindi naupo sa hukuman. Pero dapat sigurong intindihin ang salitang “hukom” sa ibang kahulugan: ang mga taong ito ang naging mga instrumento ng katarungan ng Diyos.
Hindi mga santo ang mga Hukom sa kahulugang ibinibigay natin sa salitang santo. Pero kinilala sila ng Israel bilang mga tagapagligtas na bigay sa kanila ni Yawe sa kanyang awa. Hindi nga napakarelihiyosong gawain ang patayin ang pinuno ng mga kaaway o ang ilang Pilisteo. Ngunit kung isasaalang-alang natin ang kapanahunang ginagalawan ng mga taong ito, nagpamalas sila ng tapang at pananampalataya sa gitna ng kaduwagan ng lahat. Sa pagtatagumpay nila sa pagwawalang-bahala ng kanilang mga kapatid, naihanda nila ang isang bagong yugto sa kanilang kasaysayan.

Mga baga sa ilalim ng abo
Sa pagbasa sa aklat na ito, hindi tayo magkakaroon ng mataas na idea ng antas na moral at panrelihiyon ng Israel sa panahong ito na ang mga tradisyunal na balangkas ng pamilya at tribung lagalag ay nawawalan ng halaga. Gayunpaman, nagsimula na ang isang malalim na pagbabago. Dalawang salita ang pumapasok sa bokabularyong panrelihiyon: pamana at santuwaryo.
Pamana: may lupa na ngayon ang lagalag. Kailangan niyang makita ito bilang regalo ng Diyos, sakahin ito, at ipasa sa kanyang mga anak. Ang buong relihiyon niya’y nakakawing sa lupang ibinigay ng Diyos sa kanya at iingatan niya ito sa sukat ng kanyang katapatan.
Santuwaryo: Nadidiskubre ng mga Israelitang hindi nagkaroon ng Templo sa disyerto, ang mga lugar ng pagsamba ng mga Kananeo. Sila rin ay unti-unting nagsama-sama sa pagsamba at papapanatilihing buhay naman ng mga Levita at pari ang mga sagradong tradisyon at aral ni Moises. Para sa atin na nabubuhay sa panahon na gumuguho ang lahat ng balangkas ng moralidad at relihiyon na isinabuhay ng ating mga magulang, talagang kaakit-akit ang halimbawang ito ng panahon na lahat ay muling madidiskubre. Posibleng sa likod ng nananagumpay na materyalismo, maraming bagay ang sumusuloy, naghahanda ng panibagong pagsilang ng kristiyanismo na mas may kamalayan sa sarili sa isang lipunang edukado, pandaigdig, napagdaanan na ang industriya.

• 1.1 Ang unang kabanata ay nagbibigay ng kaunting liwanag tungkol sa pananakop. Hindi ito matagumpay gaya ng lumilitaw sa libro ni Josue, kundi dahan-dahan at mahirap. Hindi sinunod ng mga Israelita ang utos na puksain ang mga pagano, at sa ganito’y naingatan sana nila ang kanilang pananampalataya sa kaisa-isahang Diyos. Ukol dito, kalimutan na natin ang ating makabagong pananaw tungkol sa pagrespeto sa ibang bansa. Sa daigdig ng Israel, kailangan ng karahasan para mabuhay, at bukod dito, ang buong kinabukasan ng pagbubunyag ng Diyos sa mundo ay nasa mga kamay ng mga sinaunang lagalag na patuloy na binabantaan ng pagkawasak sa isang paganong kapaligiran.
Paghambingin ang mga bersikulo 8 at 21: hindi talaga tiyak ang mga ito.

• 2.1 Umahon pa-Betel ang “Anghel ni Yawe” mula sa Gilgal na unang santuwaryo ng mga Israelita sa Palestina, sa tabi ng Jordan. Alam natin na ang ekspresyong “Anghel ni Yawe” ay isang paraan ng pagtukoy kay Yawe mismo, dahil alam ng sumulat na hindi makikita ang Diyos kundi isang paglalarawan lamang sa kanya.
Nasa hindi pagwasak sa kultura at relihiyon ng mga Kananeo ang kasalanan. Isipin natin ang mga simulang ito: ang tunay na pananampalataya ay nasa iilang tribu lamang na walang pinuno ni organisasyon, at napapaligiran ng mas mayaman pero paganong kabihasnan. Itinuturo sa atin ng kasaysayan na sa sandaling magbago ng pamumuhay ang isang bayan, nagbabago rin ang relihiyon nito.
Sapat nang makita ang nangyayari ngayon sa malaking bahagi ng sangkatauhan na nagiging pansiyudad at industriyalisado ang dati nilang pambukid at tradisyunal na kabihasnan. Naroon ang tukso ng pagsamba sa mga diyus-diyusan. Kaakit-akit ang relihiyon ng mga magsasakang Kananeo sa pagdaraos nito ng mga puwersa ng buhay at pagkapalaanak. Nagtipon-tipon sila para sa mga pista sa bukid sa mga sagradong gubat at doon nagsagawa ng sagradong prostitusyon para makahingi ng ulan at masaganang ani sa kanilang mga diyos na mga Baal. Nahirapan ang mga Israelitang hindi sanay sa gayong mga kalayaan na huwag sumali sa mga pagdiriwang na ito ng mga paganong kasalamuha nila.
Ito ang dahilan ng paninindigan ng sumulat: dapat wasakin ang lahat ng paganong kulturang ito: tingnan ang tungkol sa paksang ito na nakasisindak sa atin ngayon, sa paliwanag ng Josue 6.

• 11. Nagsisimula ang isa pang introduksyon sa Aklat ng Mga Hukom, kung saan matapos alalahanin ang kamatayan ni Josue ay ibinibigay naman ang mga tunay na sanhi ng mga magaganap na pangyayari. (Tingnan ang Jos 24:31.)
Ang unang sanhi ng kapahamakan ng Israel nang hindi nila magawang alisin ang mga Kananeo ay ang kataksilan nila kay Yawe. Sasabihin ng buong Biblia na para sa atin din, ang unang sanhi ng kapahamakan ng ating lipunan ay ang kataksilan natin sa Diyos, bagamat hindi ito masasabi nang hindi pinagtatawanan maging ng mga mananampalataya.
Ang manunulat na nagsama-sama ng mga kuwentong ito sa iisang aklat ay nakakita ng humahabing sangkap na nagbibigay-liwanag sa mga pagkaantala ng pananakop at sa mga yugto ng paglaya. Pinansin niya itong pagkakasunod-sunod ng mga pangyayari:
– tinalikdan ng mga Israelita si Yawe at sumamba sila sa mga diyus-diyusan;
– dahil dito, ipinaubaya sila ni Yawe sa kamay ng kanilang mga kaaway;
– inamin ng mga Israelita ang kanilang mga pagkakamali at tinawag si Yawe;
– at saka nagpalitaw si Yawe ng isang tagapagligtas.
Pero sa oras na makamit ang tagumpay at magkaroon ng kapayapaan, muling tatalikdan ng bayan ang kanilang misyon. Sa mundong ito ngayon, walang pangwakas na paglaya.
Inilalahad sa atin ng tekstong ito ang aral mula sa buong libro at ang natunghayan na natin sa Dt 4:1-31.
Laging kumikilos ang Diyos bilang tagapagturo. Dahil napakaprimitibo pang bayan ang Israel at walang naiintindihan liban sa kanilang nakikita at nadarama, inakay ng Diyos ang kanyang bayan sa pamamagitan ng mga materyal na gantimpala at parusa.
Tinalikuran nila si Yawe para maglingkod kay Baal. Baal (o Panginoon) ang anumang diyos na Kananeo, lalo na ang nagpapaulan. Mga diyosa naman ang mga Astarte, na mga diyosa ng lupa at ng pagiging palaanak.
Kaya nagpalitaw si Yawe ng mga tagapagpalaya. Tinawag na “mga hukom” ang mga pinuno o lider na pansamantalang nasa kapangyarihan. Dahil nang panahong iyon, pareho ang ibig sabihin ng maghukom sa bayan at mamuno rito (tingnan ang Introduksyon). Sa pagsasaling ito, malimit nating gagamitin ang salitang pinuno dahil sa mas eksakto ang sinasabi nito tungkol sa kung ano talaga ang “mga hukom” na iyon.
Inilalahad naman sa kabanata 3 ang tatlo sa Mga Hukom na ito.

• 3.7 Nilimot nila si Yawe at pinaglingkuran ang mga Baal… at ipinaubaya sila ni Yawe sa mga kamay ng hari ng Aram. Laging pinaglalaruan ng Biblia ang salitang ito: ang naglilingkod sa huwad na diyos sa sarili niyang kalooban ay magiging alipin laban sa sarili niyang kalooban. Ihambing sa 1 S 7:3.
Nakay Otoniel ang espiritu ni Yawe. Tingnan ang paliwanag sa 11:1.
Habang nakikipaglaban sina Otoniel at Ehud sa mga Edomita, Moabita at Amorita, mga mandarambong mula sa kabilang ibayo ng Jordan, hinarap ni Samgar ang mga Pilisteo. Dumating mula sa dagat ang mga ito sa dalampasigan ng Palestina kasabay ng mga Israelita na galing naman sa disyerto. Bayang may mas magaling na kabihasnan, mas nasasandatahan at organisado, sinakop ng mga Pilisteo ang “Limang Departamento” na ibig sabihi’y ang limang siyudad ng Gat, Asdod, Askalon, Ekron at Gaza kasama ang kanilang mga karatig na teritoryo.
Sila ang nakapangyayari sa mayamang kapatagang nasa hangganan ng Dagat Mediterraneo, at paulit-ulit na nililigalig ng kanilang mga sundalo ang mga Israelitang namamayan sa kabundukan. Si Haring David lamang ang ganap na makalulupig sa kanila, at tanging pangalan lamang nila ang natitira sa kanila: Palestina, na siyang pangalan ng lupain ng Israel na galing sa Pilisteo o Palesteo.

• 4.1 Si Yabin na hari ng Kanaan, sa totoo’y hari ng kapatagan sa hilagang Kanaan, na tinatawag na Jezrael. Doon nagkaroon ng malaking tagumpay sa panahon ng Mga Hukom.
Si Debora na isang babae ang Hukom ng Israel, na ibig sabihi’y naggagawad ng katarungan sa ngalan ni Yawe. Isang natatanging kaso ito sa isang bayang nasa kalalakihan ang lahat ng responsabilidad sa lipunan at relihiyon. Ipinatawag niya si Barak mula sa hilaga. Pero ayaw nitong umalis na mag-isa; nais niya ang kooperasyon ng mga tribu ng Efraim at Benjamin kung saan nakatira si Debora.

Si Barak ay magiging “teknisyan” lamang ng tagumpay at wala nang iba, dahil hindi sapat ang salita ng Diyos para ilaan niya nang lubos ang kanyang sarili. At mas pinahalagahan ng Biblia si Debora na nagbigay-inspirasyon sa pag-aalsa.

• 5.1 Ang “Awit ni Debora” ay isa sa mga pinakamatandang bahagi ng panitikang Hebreo. Ginawa ito pagkatapos ng mga pangyayari: isa itong awit ng parangal kay Yaweng manlulupig. Binibigyang-pansin ng tulang ito ang pagkakanya-kanya ng mga tribu: tatatlo lamang sa kanila ang nagkaisa para harapin ang mga Kananeo.

• 6.11 Tungkol naman kay Gideon at sa kanyang anak na si Abimelek ang mga kabanata 6-9. Ang una ay tinawag ni Yawe at kumilos bilang “Hukom.”
Sa dalawa niyang pakikipaglaban, pinagtibay niya ang kalayaan ng kanyang bayan. Sumunod naman sa kanya si Abimelek na ginamit ang pangalan ng kanyang ama para sa hangarin niyang maging hari.
Napakita kay Gideon sa anyong tao ang Anghel ni Yawe. Ipinaaalaala sa atin ng Ebanghelyo ni Lucas ang talatang ito: Lucas 1:26-38.
Dumarating si Yawe para magpalitaw ng isang tagapagligtas kung saan at kung kailan wala nang pag-asa. Naniniwala si Gideon kay Yawe pero kulang siya ng pananalig: tiyak ngang kaya ng Diyos ang lahat noong araw, pero hindi siya nakikita ni Gideon na kumikilos sa kasalukuyan.
6:15. Matatagpuan natin ang saloobing ito ni Gideon na malimit na inuulit sa Biblia. Ang misyong ipinagkakatiwala sa atin ng Diyos ay laging lampas sa ating kakayahan bilang mga tao (Ex 3:11; Jer 1:6).
Nagbibigay-pag-asa si Yawe sa pagbibigay niya ng tungkuling dapat gampanan. Hindi niya ipinangangakong siya ang gagawa para sa atin, kundi inaanyayahan niya tayong kumilos: Sa iyong kagitingan, ililigtas mo ang Israel sa mga Madianita. Kaya umaasa si Yawe sa taong kanyang pinipili. At saka nadidiskubre ng talubatang magsasakang si Gideon ang kanyang sarili sa pagtawag na ito at alam na niyang isasakatuparan niya nito.
Ganap na pinagsasama ng talata 25-31 ang misyon ng pagpapalaya na ipinagkatiwala kay Gideon at ang pampublikong pagpapahayag niya ng kanyang pananampalataya kay Yawe: sa ganito’y naging marapat siyang pangakuan ng Diyos.
Payag si Gideon na italaga ang kanyang sarili, pero gusto niyang matiyak kung si Yawe nga ang nagsasalita. Kaya humingi siya ng isang tanda na ibinigay naman sa kanya ni Yawe. Hindi katulad si Gideon ng iba na humihingi ng mga tanda para lamang magkaroon ng panahon dahil nagdududa sila o ayaw nilang makumbinsi (tingnan ang Mc 8:11 at Lc 1:18).

• 7.4 Napakarami ng kasama mo. Tulong sa atin ang salitang ito ni Yawe para pag-isipan at paniwalaan na ang maliit na minorya ng mga taong mulat at nakikibaka ang naghahanda at nagsasagawa ng mga tunay na rebolusyon.

• 8.22 Kailangang bumuo ng isang bansa ang mga Israelita, at maghahatid ang yugtong ito ng malaking pag-unlad pagkatapos ng kaguluhan ng mga tribung watak-watak at kanya-kanya. Sa kauna-unahang pagkakataon sa Biblia, mahihiwatigan natin sa 8:22-31 ang pagnanais na magkaroon ng hari.
Sobra sigurong panloloko ang ginawa ng mga pinuno sa mga nag-edit ng librong ito sa huling dantaon ng mga hari ng Jerusalem kayat pinangarap nila ang lumipas na panahon nang wala pa silang mga hari ni tagapamahala. Naisip nila na bilang bayan ng Diyos, hindi kailangan ng Israel na magkaroon ng mga permanenteng pinuno gaya ng ibang mga bayan. At mas naging mabuti siguro kung nabuhay na lamang sila sa araw-araw, sa pananalig kay Yawe na magpapalitaw ng isang tagapagpalaya kung kailan kinakailangan.
Kaya binibigyang-pansin ng Aklat ng Mga Hukom ang pagtanggi ni Gideon na maging hari: Si Yawe ang dapat na maging hari ninyo. Sa kasamaampalad, humingi naman si Gideon ng ginto sa halip na kapangyarihan, at sa ganito sinira ng bayani ang lahat ng ginawa niya para sa kanyang bayan.
Malaking kabiguan ang lahat ng tagapagligtas na ito: sina Gideon, Barak, Yefte, Samson… at dito’y wala silang gaanong ipinag-iba sa marami sa mga kasalukuyang naghahangad palayain ang mga inaapi. Anong aral ngayon ang mapupulot natin sa mapapait na mga karanasang ito na inilalahad ng Banal na Aklat? Na walang silbi ang pagkilos sa pulitika kaya mabuti pang panalangin at katesismo na lamang ang pag-ukulan natin ng pansin? Ipauubaya na lang ba natin sa iba ang pakikibaka para sa katarungan? Pero nakasulat ang katarungan sa bawat pahina ng Biblia.
Sa katunayan, pag pinag-uusapan ang pulitika, kapangyarihan ang pinag-uusapan. At pinasasama ng kapangyarihan ang mga tao na ang konsiyensya ay hindi matatag ang pagkahubog. Maliit ang maaasahan sa pulitika kung hindi maagang nahubog ang konsiyensya sa malusog na pamilya kung saan nadidiskubre ng bata ang pag-ibig at katapatan ng kanyang mga magulang (dalawang katangiang hindi kailanman pinaghihiwalay sa Biblia), at hindi nahubog ang mga magulang na handang gamitin ang kanilang awtoridad para pigilan ang kanyang mga kapritso.
Kaya nga darating ang panahon na bibigyan ng Diyos ng pangunahing kahalagahan ang paghubog ng pagkatao sa pamilya para sa mga mananampalataya: ang panahon ng mga aklat ng Karunungan at ng pagtupad sa Batas.

• 9.8 Isang matandang pabula ang isiningit sa 9:8-15 at inilagay sa bibig ni Yotam sa mahigpit na pagpuna sa kapangyarihan ng mga hari. Maliwanag ang aral: ang mga pinakawalang silbi ang pumapayag maghari.

• 10.1 May kanya-kanyang mga problema ang bawat tribu. Nagkaroon ng mga tagapagligtas sa iba’t ibang lugar, na pagkatapos ng isang tagumpay ay pinarangalan bilang mga “Hukom” sa buong buhay nila: si Gideong taga-Manases, si Tolang taga-Isacar; si Yair na taga-Galaad.

Isinasalaysay mula 10:6 hanggang 12:7 ang istorya ni Yefte. Binibigyang-diin sa introduksyon, 10:6-18, ang kahalagahan ng mga pangyayaring ito.
Mapapansin ang walang-sawang pag-ibig ni Yawe na laging nagpapatawad. Sa pagdami ng mga kasalanan, sinasabi ni Yawe: “Hindi ko na kayo ililigtas uli”; ngunit katulad ng dati, hindi matitiis ng Diyos ang paghihirap ng Israel. Kung inirereklamo natin ang pagsasawalang-kibo ng Diyos sa harap ng kasalukuyang pang-aapi at kawalang-katarungan, ito’y sapagkat hindi natin makita na kapwa nakikibahagi sa responsabilidad at sa kasalanan ang mang-aapi at ang inaapi.

• 11.1 Isa sa mga mas kontrobersyal na tagapagligtas sa Biblia si Yefte. Puno siya ng sama ng loob sa kanyang mga kapatid na humamak sa kanya. Walang buting dulot sa bayan ng Israel ang pakikidigma niya sa tribu ng Efraim. At sa dakong huli, ang kanyang panatang isakripisyo ang sinuman sa kanyang pamilya ay naaayon sa kaugalian ng mga paganong Kananeo na bale-wala kung isakripisyo ang kanilang mga anak. Ngunit mababasa pa rin natin: Nakay Yefte ang Espiritu ni Yawe.
Nang panahong iyon, ang lakas ni Yawe na higit sa lakas ng tao ang ibig sabihin ng Espiritu na siyang nagbubunsod sa tao sa paggawa ng kabayanihan. Hindi lamang sa mga relihiyosong seremonya o sa mga taong relihiyoso, sa mga propeta o mga pari kumikilos ang Espiritu ni Yawe. Kumikilos ito sa “pagbabago sa mukha ng sangkalupaan” (Salmo 104) sa pamamagitan ng mga taong biniyayaan ng lakas at kapangyarihan para sa mga makasaysayang gawain na magsusulong sa Kaharian ng Diyos. Kung minsa’y itinuturing natin kahit mali na parang mga santo ang mga tagapagpalaya sa ating panahon, gayong hindi naman nila laging isinasabuhay ang pananampalataya o kinikilala si Kristo. Mas magiging wasto sana kung sa mga “hukom” natin sila ikukumpara, na sa kabila ng kanilang mga limitasyon ay pinaglingkuran pa rin ang mga plano ng Diyos, “sa pagbubunsod ng Espiritu ni Yawe.”

• 29. Isinasalaysay ng Biblia nang walang anumang paliwanag ang panata ni Yefte. Nakikita natin dito ang pagkakamaling pagsisisihan ng isang bayani.

• 13.1 Narito ang apat na kabanata sa mga “istorya” tungkol kay Samson. Isa lamang siyang tagabukid na may medyo ekstraordinaryong lakas na nakipaglaban sa mga Pilisteo para sa sariling kapakanan. Alamat na lamang ang marami niyang kabayanihan.
Sinasabing himala ang pagsilang ni Samson. Ipinanganak siya ng mag-asawang baog, ayon sa gawi ng Diyos na nakita na natin sa anak ni Abraham (Gen 18) at siya ring ilalahad pagdating kay Samuel (1 S 1), at pati kay Juan Bautista (Lc 1:5).

Kailangang maging Nazireo ang bata, ibig sabihi’y nakatalaga sa Diyos ayon sa napakatandang seremonya sa Biblia (Blg 6:1). Ang pagtatalagang ito sa Diyos ang magiging bukal ng kanyang lakas.

• 16.4 Matapos ipakilala si Samson bilang “superman” na laging nananalo sa mga Pilisteo, ipinapakita naman ngayon ng istorya na natalo siya ng isang babae.
Sinabi ni Samson kay Delila ang kanyang pagkakatalaga sa Diyos bilang Nazireo. Sa kanya’y may parteng nakareserba kay Yawe na siyang bukal ng kanyang di-pangkaraniwang lakas.
Kahinaan ng mga bayani. Ipinagkatiwala ni Samson ang kanyang sarili, kaluluwa’t katawan sa isang babaeng hindi naman nagmamahal sa kanya.
Mababasa natin sa iba pang lugar sa Biblia: “Mabuting sarilinin na lamang ang lihim ng Hari” at “Huwag mong ihagis ang iyong mga perlas sa mga baboy kung hindi’y tatapakan lamang nila ang mga iyon at hihigan.”

• 17.1 Nagtatapos ang Aklat ng Mga Hukom sa dalawang karaniwang istorya tungkol sa buhay ng Israel nang panahong iyon. Matapos purihin ng sumulat ang nagdaang panahon na hindi kinakailangan ang mga hari (tingnan ang 8:22), kinikilala naman niya ang mga kasamaang hatid ng pagkakagulo.

Sa mga kabanata 17-18, dahil sa kawalan ng namumuno sa relihiyon, ginagawa ng mga pari ang kanilang maibigan. Alalahanin natin na nang panahong iyon, ang mga lalaki ng tribu ng Levi ang nakatalaga sa paglilingkod kay Yawe (tingnan ang Blg 3).
Isa sa mga lugar sa Biblia ang 18:27 na nagbibigay-pansin sa ipinapakitang kawalang-pakialam sa harap ng matinding masaker. Hindi pa alam ng mga Israelita noon ang pagpapahalaga sa buhay ng tao, maging kaaway man nila o kasamahan. Bale-wala ang sinuman, ang kabuuan lamang bilang bayan ang mahalaga. Para lamang pagsunog ng isang gubat ang pagpuksa sa isang bayang banyaga.

• 19.1 Katulad na katulad ang krimeng ito sa nasa Gen 19. Mahalaga rin para dito ang sinasabi sa paliwanag doon tungkol sa sagot ng may-ari ng bahay. Ang mga bersikulo 24-25 at 27-28 ay kakila-kilabot na patotoo sa daan-daang dantaon nang pagtingin ng mga lalaki sa mga babae: ganap na iresponsabilidad at paghamak.
Hangga’t walang namumuno sa lahat o isang haring “maghuhukom,” nadarama ng bawat pamilya at bawat tribu na obligado silang ipagtanggol at ipaghiganti ang kanilang mga kalahi. Wala nang iba pang paraan para ipagtanggol ang sinuman sa isang bayang walang namumuno. Sa ganitong sitwasyon, ang isang krimen ay maaaring mauwi sa pagdidigmaan ng mga tribu, gaya ng nangyari sa halimbawang isinasalaysay rito. Lubos na binibigyang-diin ng salaysay ang digmaan at pagkawasak ng Benjamin (hindi natin kailangang paniwalaan talaga ang mga bilang).
Isang aral lamang ang gustong ibigay sa atin dito: sa kabila ng lahat ng kasalanan at pagkakamali ng Benjamin, hindi ito maglalaho ni isa man sa labindalawang tribu na pamana ni Yawe. Sa kabila ng mga pagsubok na sila rin ang may gawa, lagi pa ring may ililigtas na malalabi.

May 30, 2007 - Posted by | Biblia ng Sambayanang Pilipino, Commentary, judges, Lumang Tipan

No comments yet.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: